اپوزوسیون ایرانی و کودتای 28 مرداد در گفتگو با مازیار بهروز

علی ملیحی: واکاوی جامعه شناسی اپوزوسیون در ایران بدون در نظر گرفتن وضعیت اپوزیسیون در دوره هایی از تاریخ 50 ساله اخیر ایران ممکن نیست. ضربه سنگینی که فعالان سیاسی معتقد به مرام پارلمانی در 28 مرداد 32 دریافت کردند به تدریج اثرگذاری آنها در  نقش اپوزوسیون یک ساختار سیاسی را از میان برد. فضای خالی از مخالف قانونی در برابر حکومت خودکامه پهلوی و انسداد سیاسی حاکم،سرانجام به مبارزه مسلحانه تمام عیار بخش های جوان اپوزیسیون ایرانی با شاه انجامید. در خصوص نحوه مواجه اپوزوسیون ایرانی با طوفان کودتای 28 مرداد و همچنین  زمینه های آغازمبارزه مسلحانه  با شاه در اواخر دهه 40 با مازیار بهروز استاد دانشگاه سان فرانسیسکو به گفتگو نشستیم. مهم ترین اثر ترجمه شده مازیار بهروز در ایران «ناکامی چپ در ایران» است که به روایت چگونگی شکل گیری گروه های اپوزیسیون چپ ایرانی،سیاست های آنها و فرجامشان می پردازد...

 اپوزیسیون قانونی و اصلاحات ایرانی

در گفتگو با علی میر سپاسی

 علی ملیحی: اصلاح طلبان در  دوره اصلاحات و پس از آن مرز اپوزوسیون و پوزیسیون را چگونه تعریف می کردند؟ آنها که در دوم خرداد 76 به ساختار اداره کشور وارد شدند سال ها ی حکومتداری و 4 سال گذشته را در سرگردانی در نوع مواجه با اپوزوسیون گذراندند.آنهااگرچه ایران را برای همه ایرانیان می خواستند اما  شعار خودی و غیرخودی را نیز می پسندیدند.امروز اما اصلاح طلبان به شکلی تمام عیار به اپوزوسیون نیروهای حاکم تبدیل شده اند. سوالات خود در این خصوص را با علی میرسپاسی در میان گذاشتیم.میرسپاسی معتقد بود که سوالات مهرنامه در این خصوص،خود پاسخ به سوالات دیگری است بنابراین او تلاش کرد دیدگاه موافق و یا مخالف خود را با بحث های ما تبیین سازد. علی میرسپاسی استاد مطالعات خاورمیانه در دانشگاه نیویورک است.او لیسانس علوم سیاسی خود را از دانشگاه تهران و دکترای خود در رشته نظریه های جامعه شناسی را از دانشگاه آمریکن در آمریکا اخذ کرد. از او چندین عنوان کتاب از جمله «تاملی در مدرنیته ایرانی»،روشنفکران ایرانی روایت های یاس و امید» و «دموکراسی و حقیقت» در ایران منتشر شده است. او در دو عنوان اخیر تلاش کرده است تا به نقد و واکاوی اصلاحات در ایران و پایه تئوریک آن بپردازد....

روایت غلامعباس توسلی

از اسلامی کردن علوم انسانی در دوره انقلاب فرهنگی

وضعیت علوم انسانی در ایران معاصر در گفتگو با رضا داوری اردکانی

حامد زارع: قصه علوم انسانی از نقطه شیوع و شروع اش در ایران، به قول شهاب الدین سهروردی که به مناسبت دیگری گفته بود، قصه «غربت غربی» است. این روزها علوم انسانی به سبب اینکه رستنگاه اش در غرب بوده است و در تجدد بالیده است، در حال محاکمه شدن است. در این آشفته بازار اما باید به سراغ عقلای قوم رفت. دلمشغولی های امروزه استاد داوری نیز، تفکر به علوم انسانی است. ایشان که تاریخ و فلسفه را در ملاحظه خود دارد، اندیشه به علوم انسانی را از دیربازی است که آغاز کرده است. در آخرین دیداری که در آخرین روز پائیزی سال در خیابان دربند تهران با استاد دکتر رضا داوری اردکانی داشتم، دوباره علم انسانی محل بحث شد. داوری با حوصله بحث را پی گرفت و مرا به سرمقاله هایش در نشریه فرهنگستان علوم رجعت داد که بحث های مفصلی درباره علوم انسانی در آن مستتر بود. آنچه می خوانید، مباحثه و نظریات دکتر داوری اردکانی درباره علم انسانی است....

سروش دباغ

چند صباحي است كه بحث از 'علوم انساني'، عموما،ً و 'علوم انسانيِ اسلامي' خصوصاً در مطبوعات و فضاي فرهنگي ـ اجتماعي ما مجدداً مطرح شده است. آيا 'علوم انساني اسلامي' ممكن است؟ آيا مي‌توان در فضاي آموزشي جامعه ما به ترويج 'علوم انساني اسلامي' همت گمارد؟ در اين نوشته بيش از اينكه در پي يافتن پاسخ و صدور حكمي در اين باب باشم، مي‌كوشم شقوق متصوره مفهوم 'علوم انسانيِ اسلامي' را از يكديگر بازشناخته، درباره هر يك نكاتي را ذكر نمايم؛ چراكه به نظر مي‌رسد در اين باب تقرير محل نزاع بيش از هر امر ديگري مدد رسان است. به تعبير منطقيون خوبست ابتداً تصور روشني از مسئله داشته باشيم تا در پي آن نوبت به تصديق برسد.

علی ملیحی:داستان روشنفکران ایرانی و بومی سازی حکایت کسانی است که اعتقاد راسخ داشتند در صورت عدم تلاش فکری،غرب سنت تفکر شرقی را تسخیر خواهد کرد. آنها قصد داشتند تا اسب سرکش تفکر تکنولوزی غرب را رام سازند و در اختیار گیرند. به باور آنها انبان فرهنگی ما غنی است و نیازی به وام گرفتن فرهنگی از غرب ندارد. آنها اما هیچ گاه به این سوال به درستی پاسخ ندادند که چگونه می توان بومی سازی را از حوزه نقد و نفی غرب به حوزه تولید و انباشت و یا استفاده از انبان فرهنگ بومی برد؟ در این خصوص با مهرزاد بروجردی به گفتگو نشسته ایم. مهرزاد بروجردی استاد علوم سیاسی دانشگاه سیراکیوز در نیویورک است. آقای بروجردی در زمینه بومی گرایی و نگاه روشنفکران ایرانی به این مقوله کتاب«روشنفکران ایرانی و غرب؛سرنوشت نافرجام بومی گرایی» را تالیف کرده است.

بومی سازی علوم انسانی در گفت و گو با مقصود فراستخواه

 محمد میلانی: واقعیت این است آنقدر که بحث و تقابل بر سر سنت و مدرنیته در جامعه ما ریشه دوانده و مطمح نظر است، هیچکدام از مفاهیم فلسفی و اجتماعی در جامعه امروز ما  دارای چنین صبغه ای نمی باشد. ما حتی در بررسی های نوین اجتماعی و فلسفی مان به تنوعی و گاهاً بی دلیل مفاهیم تلاقی سنت و مدرنیته را وارد مباحث می کنیم. از این روی یکی از بنیان هایی که بی دلیل مورد بی مهری و بی توجهی قرار گرفته است. علوم انسانی در معنای شناخت شناسی و معرفت شناسی کلمه است. اصلی که تمام زیرساخت های فرهنگی و فکری ما وامدار آن هستند. آن هم  در زمانه ای که تصور می کنیم در مباحث نظری و فلسفی روبه جلو هستیم، اینچنین علوم انسانی تا کنون دچار بی مهری ها و عتاب های مدعیان فرهنگ و علوم انسانی قرار گرفته است. بگذریم، آنچه می خوانید مصاحبه ای است با دکتر مقصود فراستخواه در باب شاکله و بنیان های علوم انسانی در غرب و ایران. اگر چه در این بحث سعی شده تا بسیار پایه ای با مقوله علوم انسانی مواجه شویم ولی بنا بیشتر بر آن بود تا طرح بحثی اساسی و ریشه ای در مواجه با این مقوله باشد

عبدالکریم سروش

تجربه لمپنيسم ايراني در گفتگوي مهرنامه با حاتم قادري

مريم شباني: معجزه بود كه توانستم روز مصاحبه با دكتر حاتم قادري خود را داخل دانشگاه تربيت مدرس ببينم. روزي كه جو ملتهب دانشگاه را مي‌شد از تعداد نيروهاي انتظامي مستقر در ورودي دانشگاه كه هر رفت و آمدي را با دقت كنترل مي‌كردند، لمس كرد. علت را كه از ميزبان خود جويا شدم دانستم كه جلسه دفاعيه‌اي برقرار است و استاد راهنماي پايان نامه ميرحسين موسوي است و...خوب معلوم شد كه داستان از چه قرار است. صحبت با دكتر قادري درباره لمپنيسم و نمودهاي ايراني آن بود. همان لمپنيسمي كه در كودتاي 28 مرداد خيابان ها را به تسخير خود دراورد و شعبان جعفري يك شبه ره صدساله پيمود. بحث درباره لمپنيسم ايراني از تجربه تاريخي اين پديده آغاز شد.از عياري و عياران كه در تاريخ ما سويه مثبت داشتند تا داش ها و جاهل هاي عصر پهلوي كه نه هويتي داشتند و نه فرهنگي. حاتم قادري در اين گپ و گفت از گذشته دور به گذشته نزديك آمد و خط سير اين پديده را در تاريخ ايران واكاوي و تحليل كرد...

درباره لمپنیسم، حرکتی در جهت کسب منزلت بی منزلت ها

هوشنگ ماهرويان

نه لمپن پرولتاريا طبقه است و نه قدرت حاكم. طبق نظريات ماركس قدرت حاكم طبقه نيست بل به نوعي منافع طبقاتي از جامعه را نمايندگي مي‌كند. اما دقيقا در بناپارتيسم است كه منافع طبقه‌اي را نمايندگي نمي‌كند. به اين دليل آن را كاست حكومتي مي‌گويند. يعني نمي‌توان حكومت را به طبقه خاصي نسبت داد. مثلا گفت حكومت منافع زمين‌داران را نمايندگي مي‌كند يا حكومت برگزيده بورژوازي تازه پاي غربي است و غيره و غيره. در بزنگاه‌هايي از تاريخ چنين حكومت‌هايي به وجود مي‌آيند كه جامعه بحراني است. از نگاه جامعه‌شناختي طبقات وضعيت پا برجايي ندارند. مثالي مي‌زنم از كشور خودمان. بعد از اصلاحات ارضي شاه خوش‌نشين‌هاي روستايي از روستاها رانده شده‌اند و به شهرها سرازير. اين جمعيت ديگر نه به كشاورزي مشغولند و نه در شهر و توليد جايي دارند. عملا آواره‌اند و پنانسيل آن را دارند كه بحران‌هاي سياسي از آنها سود جويند و اگر چنين شود ديگر نمي‌توان با نگاه طبقاتي به تحليل آن بحران و پيامد‌هايش پرداخت......